السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
169
تفسير الميزان ( فارسي )
مشتبه شده ، زيرا هم ثواب و پاداشهاى مادى و دنيوى نزد خدا است و هم پاداشهاى اخروى و با اين حال چرا كوته نظرى مىكنند و نظر خود را به آنچه پست و بى مقدار است مىدوزند و آنچه شريفتر و ارزشمندتر است نمىخواهند و حد اقل چرا هر دو نوع پاداش را نمىخواهند . اين معنايى است كه بعضى از مفسرين براى آيه كردهاند ، ليكن به نظر ما آنچه روشنتر از آيه فهميده مىشود اين است كه - و خدا داناتر است - مراد از ثواب دنيا و آخرت ، سعادت دنيا و آخرت با هم باشد و سعادت دنيا و آخرت با هم تنها نزد خدا است ، پس بنده خدا بايد به درگاه او تقرب بجويد ، حتى آن هم كه سعادت دنيا و پاداش مادى را در نظر دارد بايد از خداى تعالى بخواهد . چون سعادت دنيا و آخرت از غير مسير تقوا براى انسان حاصل نمىشود و تقوا هم جز از طريق عمل به احكام دين او حاصل نمىگردد ، پس دين نيست مگر سعادت حقيقى بشر و با اين حال ديگر چگونه تصور دارد كه كسى جز از طريق افاضه خداوندى به ثوابى و پاداشى برسد ؟ با اينكه تنها او سميع و بصير است ، از حاجت خلق با خبر و بينا و دعاى آنان را شنوا است . بحث روايتى در تفسير در المنثور است كه ابن جرير و ابن منذر از سعيد بن جبير روايت كردهاند كه گفت : در جاهليت رسم بر اين بود كه از بازماندگان ميت كسى ارث نمىبرد مگر مردى كه به حد بلوغ رسيده باشد و بتواند مال ميت را سرپرستى نموده ، در آن عمل كند ( بطورى كه از بهره آن ، عائله ميت اداره شود ) و اما اطفال و همسر ميت هيچ ارثى نمىبردند ، اين رسم در اسلام هم ادامه يافت تا آنكه آيات سوره نساء كه مربوط به مواريث است نازل شد و اين بر مردم گران آمد ، گفتند : آخر بچه صغير كه نمىتواند و نمىداند در مال دخل و تصرفى كند چرا ارث ببرد و همسر ميت نيز همين طور ، آيا اينها كه هيچ كارى از آنان ساخته نيست با مردى كه همه امور اموال ميت را اداره مىكند فرق ندارند ؟ و در اين انتظار بودند كه حادثه اى آسمانى رخ دهد يعنى آيه اى ديگر نازل شود و حكم مزبور را نسخ كند ولى وقتى ديدند خبرى نشد با خود گفتند : اگر اين قانون بماند چاره چيست ؟ چاره اى جز اين نيست كه آن را بپذيريم ، آن گاه گفتند : خوب است از رسول خدا ( ص ) بپرسيم ، در پاسخشان آيه زير نازل شد : * ( « وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّساءِ قُلِ اللَّه يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَما يُتْلى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ » ) * يعنى در اول همين سوره * ( « فِي